به گزارش خبرگزاری مهاجر، در پی بازگشت بیش از سه میلیون مهاجر افغان از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون، افغانستان با یکی از بزرگترین تحولات جمعیتی سالهای اخیر مواجه شده است. طبق گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان، تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از دو میلیون نفر از کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، به افغانستان بازگشتهاند.
این موج گسترده بازگشت، در حالی رخ داده که کشور همچنان با پیامدهای دههها بیثباتی سیاسی، بحرانهای طبیعی و زیرساختهای فرسوده دستوپنجه نرم میکند. بازگشتکنندگان اغلب به مناطقی وارد میشوند که ظرفیت جذب جمعیت جدید را ندارند و با چالشهایی نظیر فقر، کمبود منابع اولیه و ضعف خدمات عمومی مواجهاند.
برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) با همکاری نهادهای بینالمللی، مجموعهای از اقدامات فوری و بلندمدت را برای پاسخگویی به این بحران طراحی کرده است. در گذرگاه مرزی تورخم، خدماتی چون معاینههای پزشکی، توزیع بستههای غذایی، ارائه مشاوره حقوقی برای بازیابی مدارک هویتی و حملونقل اولیه در حال اجراست.
در مرحله بعد، طرحهایی نظیر اشتغالزایی از طریق «کار در برابر دستمزد»، بازسازی زیرساختهای حیاتی (جادهها، سامانههای آبرسانی، سرپناه و پروژههای انرژی تجدیدپذیر) و آموزش مهارتهای عملی در دستور کار قرار گرفتهاند.
افزایش جمعیت بازگشتی، فشار قابل توجهی بر نظام سلامت کشور وارد کرده است. در پاسخ، UNDP با همکاری «صندوق جهانی» اقدام به راهاندازی برنامههای دیجیتال برای غربالگری بیماریهایی چون HIV، مالاریا و توبرکلوز کرده و اپلیکیشن موبایلی ویژهای برای مدیریت بیماران توبرکلوز در مرزهای افغانستان، ایران و پاکستان توسعه داده است.
در کنار چالشها، بازگشت مهاجران فرصتی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی نیز فراهم کرده است. بسیاری از بازگشتکنندگان دارای مهارتهای فنی و تجاری هستند که میتواند به رشد کسبوکارهای کوچک و متوسط کمک کند. پروژههای منطقهای نیز در این راستا اجرا شدهاند:
– در قندهار، ساخت یک بند کوچک موجب احیای زمینهای زراعتی شده است.
– در هرات، حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط در دستور کار قرار گرفته است.
– در ننگرهار، جنگلکاری درخت عناب با هدف مقابله با سیلاب و ایجاد درآمد انجام شده است.
– در قندوز و بغلان، طرحهای جامعهمحور با تمرکز بر آب، مسکن و حملونقل اجرا شدهاند.
بازگشت گسترده مهاجران افغان، هرچند بحرانی انسانی را تشدید کرده، اما با مدیریت هوشمندانه و سرمایهگذاری هدفمند، میتواند به فرصتی برای بازسازی اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی افغانستان تبدیل شود. این تحول نیازمند همکاری مستمر نهادهای داخلی و بینالمللی و تمرکز بر توسعه پایدار در کنار پاسخگویی به نیازهای فوری انسانی است.
