به گزارش خبرگزاری مهاجر ، منار جام، یادگار دوران باشکوه سلسله غوریان، به دستور سلطان غیاثالدین غوری در اواخر قرن ششم هجری قمری (حدود سال ۱۱۹۰ میلادی) ساخته شد. این منار که در محل تلاقی دو رودخانه و در میان طبیعت بکر و کوهستانی ولایت غور قرار دارد، دومین منار آجری بلند جهان به شمار میرود.
شاهکار معماری اسلامی در قلب طبیعت افغانستان
بدنه منار با نقوش هندسی پیچیده، کتیبههای کوفی زیبا و آیات قرآن کریم تزیین شده است. ترکیب هنر خوشنویسی، آجرکاری استادانه و مهندسی سازهای پیشرفته در چنین منطقهای دشوار، نشاندهنده اوج پیشرفت فنی و هنری معماران غوری است.
محیط طبیعی اطراف منار – با مناظر کوهستانی و رودخانهای – تجربهای بینظیر برای بازدیدکنندگان ایجاد میکند. همین زیبایی طبیعی اما تهدیدی جدی نیز به همراه دارد؛ سیلابهای فصلی سالانه به پایههای منار آسیب میرسانند و خطر فرسایش خاک را افزایش میدهند.
ثبت جهانی و پتانسیل عظیم گردشگری
منار جام از سال ۲۰۰۲ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و همچنان در لیست «میراث در معرض خطر» قرار دارد. این ثبت، ارزش بیبدیل تاریخی، فرهنگی و معماری آن را به جهانیان معرفی کرد.
کارشناسان گردشگری معتقدند منار جام میتواند به نماد گردشگری فرهنگی افغانستان تبدیل شود. با بهبود زیرساختها، ساخت امکانات اقامتی، آموزش راهنمایان محلی و معرفی بینالمللی، این مکان نه تنها گردشگران خارجی را جذب میکند، بلکه میتواند باعث اشتغالزایی و رونق اقتصادی برای مردم محلی غور شود.
در سالهای اخیر برخی تلاشها برای حفاظت انجام شده؛ از جمله ساخت دیوارهای حائل (گابیون) در سال ۱۴۰۳–۱۴۰۴ شمسی با همکاری نهادهای داخلی و بینالمللی برای مقابله با فرسایش رودخانهای. با این حال، بسیاری از فعالان فرهنگی و ساکنان غور هشدار میدهند که این اقدامات هنوز کافی نیست.
تهدیدهای جدی و ضرورت حفاظت فوری
منار جام با چالشهای متعددی روبهرو است:
- سیلابهای مکرر فصلی و فرسایش خاک
- خطر زلزله در منطقه کوهستانی
- تغییرات اقلیمی و افزایش شدت بارندگیها
- کمبود برنامه حفاظتی جامع و پایدار
گزارشهای اخیر (تا اواخر ۱۴۰۴ و اوایل ۱۴۰۵ شمسی) نشان میدهد که وضعیت منار همچنان بحرانی است و برخی مقامات محلی و کارشناسان از خطر فروپاشی قریبالوقوع سخن میگویند. یونسکو و شرکای بینالمللی همچنان بر لزوم همکاری جهانی برای نجات این اثر تأکید دارند.
منار جام؛ فرصتی برای معرفی تمدن کهن افغانستان
این بنای تاریخی نه تنها یک شاهکار معماری است، بلکه روایتگر بخشی از تاریخ پرشکوه افغانستان و تمدن اسلامی در آسیای مرکزی به شمار میرود. حفاظت از منار جام میتواند پلی باشد برای معرفی چهره فرهنگی و تاریخی این سرزمین به جهان و ایجاد توسعه پایدار در یکی از مناطق محروم کشور.
آیا زمان آن نرسیده که منار جام از یک «شاهکار فراموششده» به یکی از مقاصد اصلی گردشگری فرهنگی منطقه تبدیل شود؟ آینده این میراث ارزشمند به تصمیمات امروز ما بستگی دارد.
