به گزارش خبرگزاری مهاجر ، روز جهانی زبان مادری که از سال ۲۰۰۰ به ابتکار یونسکو گرامی داشته میشود، هدف اصلی آن پاسداشت تنوع زبانی و فرهنگی، ترویج آموزش به زبان مادری و تأکید بر حق اساسی دسترسی به آموزش به زبانی که فرد درک میکند است.
خالد العنانی، مدیرکل یونسکو، در پیام رسمی خود به مناسبت این روز اظهار داشت:
«در روز جهانی زبان مادری، یونسکو با قرار دادن جوانان در قلب راهحلها، خواستار سرمایهگذاری جدی در انتقال زبانهاست؛ زیرا تنوع زبانی ستون صلح، کرامت انسانی و شمول اجتماعی است و هیچ صدایی نباید از داستان بشریت غایب بماند.»
وی با تأکید بر گسترش آموزش چندزبانه، این رویکرد را عاملی مهم برای تقویت تحمل، احترام متقابل و ساخت جوامع پایدار دانست.
یونسکو همچنین یادآوری کرد که همچنان ۴۰ درصد از جمعیت جهان به آموزش به زبانی که میفهمند یا به آن صحبت میکنند، دسترسی ندارند. با این حال، پیشرفتهایی در زمینه آموزش چندزبانه، بهویژه در مقطع ابتدایی، در برخی مناطق جهان گزارش شده است.
تم ویژه سال ۲۰۲۶: صدای جوانان در آموزش چندزبانه
موضوع محوری روز جهانی زبان مادری در سال ۲۰۲۶ «صدای جوانان در آموزش چندزبانه» (Youth voices on multilingual education) انتخاب شده که بر نقش جوانان به عنوان بازیگران اصلی آینده تنوع زبانی و آموزش فراگیر تأکید دارد.
نگرانیهای جدی در افغانستان؛ از حذف فارسی و ازبکی تا دستور جدید رهبر طالبان
افغانستان به عنوان یکی از متنوعترین کشورهای زبانی و فرهنگی منطقه، همواره دارای گنجینه غنی زبانی بوده است. اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، فعالان فرهنگی و ناظران هشدار دادهاند که این تنوع بیش از پیش در معرض تهدید قرار گرفته و گویشوران برخی زبانها (بهویژه فارسی و ازبکی) با محدودیتهای بیشتری برای حفظ میراث زبانی خود روبهرو شدهاند.
در ماههای اخیر، گزارشهای متعددی از حذف زبان فارسی و ازبکی از تابلوها و اسناد رسمی در ولایات شمالی منتشر شد؛ از جمله:
- حذف فارسی از تابلوهای سازمان مبارزه با مواد مخدر ولایت تخار و درمانگاه تخصصی ابوعلی سینای بلخی
- تغییر تابلوی سردر دانشگاه سمنگان؛ جایی که پیشتر نام دانشگاه به چهار زبان (فارسی، پشتو، انگلیسی و ازبکی) نوشته شده بود، اما در نسخه جدید تنها عنوان پشتو (پوهنتون) باقی مانده است.
این اقدامات با انتقادهای گسترده داخلی و بینالمللی مواجه شد.
دستور تازه هبتالله آخوندزاده برای توقف تغییرات
در واکنش به تنشهای قومی-زبانی ایجادشده، دفتر والی بلخ (و برخی منابع دیگر) اعلام کرد که ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، دستوری صادر کرده و به والیهای مناطق شمالی تأکید نموده است که برای «حفظ اتحاد» از هرگونه تغییر در تابلوهای چندزبانه موجود خودداری کنند و تابلوهایی که پیشتر به زبانهای پشتو، فارسی، ازبکی و دیگر زبانها نوشته شده بودند، دستنخورده باقی بمانند.
این دستور در حالی صادر شده که بسیاری از ناظران آن را گامی محدود و دیرهنگام برای کاهش تنشهای زبانی میدانند، اما همچنان نگرانیها درباره سیاستهای کلی زبانی طالبان و آینده تنوع زبانی در افغانستان پابرجاست.
روز جهانی زبان مادری فرصتی است برای یادآوری اینکه حفظ هر زبان، حفظ بخشی از هویت بشری و میراث مشترک انسانی است.
