به گزارش خبرگزاری مهاجر، بر اساس این گزارش، ۵۶ درصد از مجموع بازداشت‌ها در ایالت بلوچستان، ۳۴ درصد در پنجاب و ۱۰ درصد در خیبرپختونخوا انجام شده است. همچنین از ابتدای ژانویه سال جاری تا ۱۷ اکتبر، بیشترین موارد بازداشت افغان‌ها در بلوچستان با ۴۷ هزار و ۹۹۸ مورد ثبت شده است؛ پس از آن خیبرپختونخوا با ۱۶ هزار و ۶۰۷ مورد و ایالت سند با ۹ هزار و ۳۸۴ مورد قرار دارند.
بازگشت نزدیک به چهار هزار نفر در یک هفته
در بازه زمانی ۱۱ تا ۱۷ اکتبر، سه هزار و ۸۸۳ شهروند افغانستان از طریق گذرگاه‌های مرزی تورخم، چمن و بهرامچه به کشورشان بازگشته‌اند که از میان آنان ۴۹۹ نفر به‌صورت اجباری اخراج شده‌اند. بر اساس داده‌های منتشرشده، ۸۳ درصد بازگشت‌کنندگان فاقد مدارک اقامتی بوده‌اند، ۹ درصد کارت شهروندی افغانستان (ACC) و هشت درصد کارت ثبت‌نام پناهندگی (PoR) داشته‌اند. شمار کل بازگشت‌ها در مقایسه با هفته قبل ۱۰ درصد و شمار اخراج‌های اجباری حدود ۴۸ درصد کاهش یافته است.
ترس از بازداشت؛ عامل اصلی بازگشت
یکی از یافته‌های قابل‌توجه این گزارش، نقش ترس از بازداشت در تصمیم مهاجران برای ترک پاکستان است. بر اساس گزارش، ۹۵ درصد مهاجران فاقد مدارک اقامتی و دارندگان کارت شهروندی افغانستان که به کشورشان بازگشته‌اند، ترس از بازداشت را مهم‌ترین دلیل بازگشت خود عنوان کرده‌اند. این رقم در میان دارندگان کارت ثبت‌نام پناهندگی نیز ۶۸ درصد گزارش شده است؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد بازگشت افرادی که در آمار رسمی اخراج‌شدگان اجباری قرار نمی‌گیرند، لزوماً به معنای تصمیم‌گیری آزادانه و بدون فشار نبوده است.
بازگشت بیش از ۲.۷ میلیون افغان از سپتامبر ۲۰۲۳
بر پایه آمار این دو نهاد، از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳ تا ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، در مجموع دو میلیون و ۷۴۴ هزار و ۶۸ شهروند افغانستان از پاکستان به کشورشان بازگشته یا اخراج شده‌اند. این آمار شامل بازگشت‌های داوطلبانه، بازگشت تحت فشار و اخراج‌های اجباری است. تنها از ابتدای آوریل ۲۰۲۵ تاکنون، بیش از یک میلیون و ۸۹۰ هزار شهروند افغانستان از پاکستان بازگشته‌اند که حدود ۲۳۷ هزار نفر از آنان به‌صورت اجباری اخراج شده‌اند.
فشار بر وضعیت بشردوستانه افغانستان
نهادهای سازمان ملل با ابراز نگرانی از تداوم روند اخراج اجباری تأکید کرده‌اند که تحمیل چنین موج گسترده‌ای از بازگشت‌کنندگان، فشار شدیدی بر وضعیت بشردوستانه و زیرساخت‌های خدماتی در داخل افغانستان وارد می‌کند. افغانستان همچنان با مشکلات گسترده اقتصادی، کمبود فرصت‌های شغلی، بحران مسکن و کاهش کمک‌های بشردوستانه مواجه است و بازگشت شمار زیادی از مهاجران، به‌ویژه خانواده‌هایی که منابع درآمدی و امکانات زندگی خود را در پاکستان از دست داده‌اند، می‌تواند فشار بیشتری بر خدمات عمومی و امکانات محدود مناطق میزبان وارد کند.
واکنش نهادهای حقوق بشری و سیاست اخراج پاکستان
هم‌زمان با انتشار این آمار، نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی با انتقاد شدید از سلب حقوق اولیه، سلب امکان اجاره مسکن و برخوردهای قهری پلیس پاکستان، از کشورهای پناهنده‌پذیر و سازمان‌های بین‌المللی خواستند تا به تعهدات اخلاقی و حقوقی خود برای حل بحران پناهجویان افغان عمل کنند.
دولت پاکستان از پاییز سال ۲۰۲۳ طرح اخراج گسترده پناهجویان فاقد مدارک قانونی را آغاز کرد و در فازهای بعدی، دارندگان کارت‌های اقامت موقت را نیز هدف قرار داد؛ تصمیمی که با انتقادات فراوان نهادهای حقوق بشری بین‌المللی روبه‌رو شده است. در همین حال، سفارت افغانستان در اسلام‌آباد که تحت مدیریت حکومت طالبان اداره می‌شود، پیش‌تر اعلام کرده بود در طول یک سال گذشته با رایزنی‌های دیپلماتیک موفق به آزادی و بازگرداندن نزدیک به سه هزار و ۷۰۰ شهروند افغان از زندان‌های مختلف پاکستان شده است.
چشم‌انداز
ادامه بازداشت مهاجران افغان در پاکستان و نقش تعیین‌کننده ترس از بازداشت در بازگشت آنان، نگرانی‌ها درباره شرایط بازگشت ایمن و داوطلبانه پناهجویان را افزایش داده است. در حالی که سازمان ملل بر ضرورت حمایت از حقوق مهاجران و تأمین شرایط مناسب برای بازگشت آنان تأکید دارد، آمارهای تازه نشان می‌دهد هزاران شهروند افغانستان همچنان در شرایط نامطمئن اقامتی و تحت فشار برای بازگشت به کشوری قرار دارند که توان محدودی برای پاسخ‌گویی به نیازهای گسترده بازگشت‌کنندگان دارد.