به گزارش خبرگزاری مهاجر، ذبیحالله مجاهد اعلام کرده است که مقامهای این حکومت برای جلوگیری از اخراج گسترده مهاجران افغان از کشورهای اروپایی، رایزنیهای دیپلماتیک و گفتوگو با دولتهای اروپایی را ادامه میدهند. به گفته مجاهد، حقوق مهاجران افغانستانی ساکن کشورهای اروپایی باید رعایت شود و دولتهای میزبان در صورت تصمیم به بازگرداندن آنان، باید این روند را با هماهنگی کابل و بر اساس تفاهم متقابل پیش ببرند. او در این باره گفت: «ما در تلاش هستیم از راههای دیپلماتیک و نشستهای متعدد کاری کنیم که اخراج یکباره صورت نگیرد و حقوق افرادی که در اروپا زندگی میکنند، پایمال نشود. اگر بازگرداندن آنان ضروری باشد، این روند باید با هماهنگی و تفاهم انجام شود.» سخنگوی طالبان درباره جزئیات مذاکرات انجامشده، کشورهای طرف گفتوگو و شمار افرادی که احتمال بازگرداندن آنان وجود دارد، اطلاعات بیشتری ارائه نکرده است.
مذاکرات اروپا با طالبان
اظهارات مجاهد در شرایطی مطرح میشود که موضوع بازگرداندن مهاجران فاقد مجوز اقامت به یکی از اولویتهای سیاست مهاجرتی شماری از کشورهای اروپایی تبدیل شده است. اتحادیه اروپا و نمایندگان ۱۵ کشور عضو این اتحادیه در ژوئن ۲۰۲۶ در بروکسل با هیئتی از حکومت طالبان درباره راههای اجرایی بازگرداندن شهروندان افغانستان گفتوگو کردند. محور اصلی این مذاکرات، بررسی سازوکارهای شناسایی، صدور اسناد هویتی و تسهیل روند بازگشت مهاجرانی بود که درخواست پناهندگی آنان رد شده است. فرانسه نیز در نوامبر ۲۰۲۶ از آغاز مذاکرات فنی با طالبان برای تسهیل بازگرداندن مهاجران افغان فاقد مجوز اقامت خبر داد. آلمان و نروژ نیز از جمله کشورهای اروپایی هستند که برای پیشبرد این روند به برقراری تماس با کابل روی آوردهاند. مقامهای اروپایی تأکید کردهاند که این مذاکرات با هدف رسیدگی به مسائل مهاجرتی و تسهیل بازگشت اتباع افغانستان انجام میشود و به معنای بهرسمیتشناختن حکومت طالبان نیست.
تغییر رویکرد اروپا و موضع تازه طالبان
افزایش تماسهای دولتهای اروپایی با طالبان در موضوع مهاجرت، در حالی صورت میگیرد که بسیاری از این کشورها پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، به دلیل محدودیتها علیه زنان و دختران و نگرانیهای حقوق بشری، از برقراری روابط رسمی با این حکومت خودداری کرده بودند. اکنون به نظر میرسد ضرورت مدیریت مهاجرت و بازگرداندن افرادی که مجوز اقامت در اروپا را دریافت نکردهاند، به یکی از زمینههای اصلی تعامل عملی این کشورها با طالبان تبدیل شده است. در سوی دیگر، سخنان اخیر ذبیحالله مجاهد نشاندهنده تلاش طالبان برای معرفی خود بهعنوان طرفی مدافع حقوق مهاجران افغان در مذاکرات با کشورهای اروپایی است. این در حالی است که هدف اعلام شده دولتهای اروپایی از این تماسها، ایجاد سازوکارهای لازم برای بازگرداندن مهاجران است و کابل نیز میکوشد این روند را به هماهنگی و توافق دوجانبه مشروط کند.
موج بازگشت و ظرفیت محدود افغانستان
این موضعگیری همچنین در شرایطی مطرح میشود که افغانستان با موج گسترده بازگشت مهاجران از ایران و پاکستان مواجه است و کمبود امکانات اقتصادی، خدمات عمومی و فرصتهای شغلی، بازگشتکنندگان را با مشکلات جدی روبهرو کرده است. از این منظر، جلوگیری از اخراجهای گسترده از اروپا برای کابل علاوه بر جنبههای سیاسی و دیپلماتیک، با ملاحظات اقتصادی و ظرفیت محدود افغانستان برای پذیرش موج جدید مهاجران نیز ارتباط دارد. در همین حال، کارشناسان سازمان ملل متحد درباره خطرهای بازگرداندن اجباری پناهجویان به افغانستان هشدار داده و از کشورهای اروپایی خواستهاند که تعهدات بینالمللی خود در زمینه حمایت از پناهندگان را رعایت کنند. بر اساس گزارشهای یورونیوز، در نُه ماه نخست سال گذشته میلادی، برای ۱۴ هزار و ۲۷۰ شهروند افغانستان دستور ترک خاک کشورهای عضو اتحادیه اروپا صادر شده و تا ماه سرطان سال جاری، حداقل ۳۴۰ تن به افغانستان بازگشتهاند.