به گزارش خبرگزاری مهاجر، کریم پاکزاد، پژوهشگر بنیاد مطالعات بینالمللی و استراتژیک فرانسه، در یادداشتی با اشاره به این نشست که با حضور وینسنت بیروتا، وزیر کشور رواندا، و مقامهای ارشد کشورهای مشارکتکننده از جمله نخستوزیر دانمارک و صدراعظم اتریش برگزار شد، نوشت: قرار است مرکز بازگشت در رواندا بهعنوان یک طرح آزمایشی فعالیت کند و در مرحله نخست ظرفیت پذیرش حدود ۱۰۰ نفر، بهطور میانگین ۲۰ نفر از هر کشور، را داشته باشد. بر اساس برنامه اعلامشده، افراد منتقلشده میتوانند با دریافت مجوز اقامت در رواندا مستقر شوند، به جامعه و بازار کار این کشور بپیوندند یا در صورت تمایل به کشورهای مبدأ خود بازگردند. در مرحله نخست، انتقال افراد بزرگسال و بدون خانواده تحت تکفل در دستور کار قرار دارد و کشورهای مشارکتکننده قرار است هزینههای انتقال، اسکان موقت و برنامههای ادغام اجتماعی مهاجران را تأمین کنند. همچنین قرار است مذاکرات اجرایی با دولت رواندا در ماههای آینده تکمیل شود و انتقال نخستین گروهها در سال ۲۰۲۷ آغاز شود.
پیام سیاسی طرح
به گفته این پژوهشگر، این توافق صرفاً یک برنامه اجرایی برای انتقال تعدادی مهاجر نیست، بلکه حامل پیام سیاسی مشخصی است. مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، در نشست وین تأکید کرده است که این ابتکار گامی مهم برای ایجاد نظام جدید مهاجرتی و حفظ انسجام جوامع اروپایی و پاسخگویی به نگرانیهای شهروندان محسوب میشود. مقامهای کشورهای مشارکتکننده نیز مقابله با مهاجرت غیرقانونی و محدود کردن فعالیت شبکههای قاچاق انسان را از اهداف اصلی این طرح عنوان کردهاند.
تغییر رویکرد اروپا در قبال پناهجویان
پاکزاد با اشاره به تغییر رویکرد اتحادیه اروپا تصریح کرد: اروپا پس از جنگ جهانی دوم، حمایت از پناهندگان سیاسی و افرادی را که به دلایل مذهبی، جنسیتی، نژادی و اعتقادی در کشورهای خود تحت آزار و تعقیب قرار میگرفتند، از اصول مهم خود قرار داده بود؛ اما اکنون حتی پیش از قدرتگیری بیشتر جریانهای راست افراطی در کشورهایی مانند فرانسه و آلمان، سیاستهای این اتحادیه به سمت محدودیتهای بیشتر مهاجرتی حرکت کرده است. وی افزود: نارضایتی بخشی از افکار عمومی از روند مهاجرت، زمینه رشد احزاب راست افراطی و افزایش فشار بر دولتها برای اتخاذ سیاستهای سختگیرانهتر را فراهم کرده است و موضوع مهاجرت دیگر صرفاً به جریانهای راست محدود نیست و دولتهایی با گرایشهای سیاسی متفاوت نیز به دنبال راهکارهایی برای کاهش ورود و افزایش اخراج مهاجران هستند.
تجربههای ناموفق پیشین
این پژوهشگر در ادامه به تجربه ناموفق برخی طرحهای پیشین اروپا برای انتقال مهاجران به کشورهای ثالث اشاره کرد و گفت: بریتانیا پیشتر طرح انتقال پناهجویان به رواندا را دنبال کرده بود، اما این برنامه پس از مخالفتهای حقوقی و حکم دیوان عالی این کشور در سال ۲۰۲۳ متوقف شد. ایتالیا نیز با ایجاد مراکز نگهداری مهاجران در آلبانی تلاش کرد بخشی از روند رسیدگی به پروندههای مهاجرتی را خارج از مرزهای خود انجام دهد؛ طرحی که با چالشهای قضایی و اجرایی متعددی روبهرو شد.
مذاکرات با طالبان، پاکستان و ازبکستان
پاکزاد همچنین با اشاره به مذاکرات اتحادیه اروپا با طالبان برای بازگرداندن برخی شهروندان افغانستان اظهار کرد: کشورهای اروپایی در تلاشاند با حکومت طالبان درباره بازپسگیری شهروندان افغانستانی که مرتکب جرایم شدهاند، حتی در مواردی که از حمایت پناهندگی برخوردارند، به توافق برسند. به گفته وی، مذاکرات مشابهی نیز با ازبکستان و پاکستان در جریان است تا سازوکارهایی برای بازگرداندن پناهجویان افغانستانی از طریق این کشورها ایجاد شود.
اختلافنظر میان رهبران اروپایی
وی در بخش دیگری از یادداشت خود به اختلافنظر میان رهبران اروپایی درباره ایجاد مراکز بازگشت اشاره کرد و افزود: با وجود حمایت کمیسیون اروپا از ابتکار پنج کشور، امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، با چنین طرحی مخالفت کرده است. مکرون پیشتر این مراکز را ناکارآمد و مغایر با ارزشهای فرانسه دانسته و از مشارکت در این ابتکار خودداری کرده بود.
برنامه اتحادیه اروپا برای اخراج ۵۰۰ هزار مهاجر
پاکزاد در ادامه به ابعاد گستردهتر سیاست اخراج مهاجران در اتحادیه اروپا پرداخت و نوشت: این اتحادیه برنامه بازگرداندن حدود ۵۰۰ هزار تبعه خارجی را در دستور کار دارد. بر اساس آماری که وی به آن اشاره کرده است، تاکنون حدود ۱۵۰ هزار نفر اخراج شدهاند و بازگرداندن ۳۵۰ هزار نفر دیگر نیز در برنامه سالهای آینده قرار دارد. وی در پایان تأکید کرد: توافق اخیر پنج کشور اروپایی با رواندا را باید در چارچوب تغییرات گستردهتر سیاست مهاجرتی اروپا ارزیابی کرد؛ تغییری که در آن، دولتهای اروپایی بیش از گذشته به دنبال انتقال مسئولیت نگهداری و بازگرداندن مهاجران به کشورهای خارج از اتحادیه هستند؛ رویکردی که همزمان پرسشهایی درباره تعهدات حقوق بشری اروپا و آینده حمایت از پناهجویان مطرح کرده است.