به گزارش خبرگزاری مهاجر، بر اساس گزارشهای منتشرشده، دستکم ۱۷ مهاجر افغانستانی روز پنجشنبه (۱۹ شهریور) در منطقه «مکسوخته» در محدوده مرزی روتک شهرستان سراوان در استان سیستان و بلوچستان ایران، در مسیر ورود غیرقانونی، بر اثر تشنگی شدید جان باختهاند.
بر اساس این گزارش:
– در میان جانباختگان پنج زن از یک خانواده اهل ولایت بغلان و دستکم شش کودک زیر ۱۴ سال حضور داشتهاند.
– این خانواده شامل یک مادر ۴۵ ساله و چهار دختر ۱۴، ۱۶، ۱۸ و ۲۲ ساله او بوده است.
– گزارشها حاکی است این گروه در جریان حرکت با کمبود شدید آب مواجه شده و شماری از زنان و کودکان در بیابان جان خود را از دست دادهاند.
پیکر جانباختگان پس از انتقال از محل، به دلیل نبود ظرفیت کافی در سردخانه سراوان به خاش منتقل شده است. با این حال، مقامهای رسمی ایران و حکومت طالبان تاکنون این گزارش را بهصورت رسمی تأیید نکردهاند.
این نخستین حادثه مرگبار در مسیر قاچاق مهاجران افغان به ایران نیست. حدود یک ماه پیش نیز پیکر ۱۴ مهاجر افغان در منطقه «گرد لالو» در دشتهای نیمروز پیدا شد و شمار قربانیان یک گروه ناپدیدشده به ۱۹ نفر رسید.
گزارشها نشان میداد این افراد با یک خودرو در مسیر پاکستان و سپس ایران حرکت میکردند که خودرو دچار نقص فنی شد. پس از آن، راننده و یکی از سرنشینان برای برطرف کردن مشکل از محل دور شدند، اما بهدلیل گردوغبار و طوفان شن نتوانستند دوباره گروه را پیدا کنند. اجساد این مهاجران چند هفته بعد پیدا شد و مقامهای محلی اعلام کردند آنان بر اثر گرسنگی، تشنگی و گرمای شدید جان باختهاند.
مهاجرت غیرقانونی از افغانستان به ایران را نمیتوان تنها با تصمیم فردی مهاجران توضیح داد. فقر، بیکاری، نبود فرصتهای اقتصادی، دشواری تأمین هزینه زندگی و جستوجوی کار و زندگی بهتر از مهمترین عواملی هستند که در گزارشهای مربوط به مهاجرت افغانها به ایران مطرح شدهاند.
از سوی دیگر، محدودیتهای موجود بر ورود قانونی، هزینههای سفر و اقامت و وضعیت نامطمئن مهاجران، بخشی از افراد را به استفاده از شبکههای قاچاق انسان سوق میدهد. قاچاقچیان با وعده رساندن افراد به ایران، آنان را وارد مسیرهایی میکنند که معمولاً خارج از مسیرهای رسمی و در مناطق بیابانی و کمامکانات قرار دارد.
مسیرهای قاچاق از افغانستان به ایران عمدتاً از مناطق مرزی و بیابانی عبور میکند؛ مناطقی که دسترسی به آب، خدمات امدادی و ارتباطات در آنها محدود است. تشنگی و گرمازدگی در کنار دیگر محدودیتها، یکی از جدیترین خطرهاست. دمای بسیار بالا در بیابانها، عدم وجود درخت و سایبان، نبود منابع آب و پیادهروی طولانیمدت میتواند در مدت کوتاهی به کمآبی شدید بدن انسان و مرگ منجر شود.
رها شدن مهاجران در میانه مسیر نیز یکی دیگر از خطرهای گزارششده است. در برخی موارد، خودروهای حامل مهاجران به دلیل نقص فنی یا تعقیب نیروهای مرزی متوقف میشوند و افراد در مناطق دورافتاده رها میشوند.
از سوی دیگر، خودروهای مورد استفاده قاچاقچیان گاه با سرعت بسیار بالا و در جادههای فرعی و خاکی حرکت میکنند. مقامهای انتظامی ایران نیز درباره استفاده از خودروهای موسوم به «شوتی» برای جابهجایی غیرقانونی انسان و کالا هشدار دادهاند؛ این خودروها بهدلیل تغییرات فنی و رانندگی پرخطر، در معرض تصادف و واژگونی قرار دارند.
در سالهای گذشته مقامهای ایران و افغانستان بارها نسبت به ورود غیرقانونی و اعتماد به قاچاقچیان انسان هشدار دادهاند. مقامهای افغانستان نیز بر جلوگیری از عبور غیرقانونی شهروندان از مرزها تأکید کرده و نسبت به پیامدهای انسانی این مسیرها هشدار دادهاند.
با این حال، تکرار مرگ مهاجران در فاصله تنها چند هفته نشان میدهد که هشدارها بهتنهایی نتوانسته است این مسیر را متوقف کند. تا زمانی که فقر و بیکاری، نیاز به کار و درآمد، محدودیتهای مهاجرت قانونی و فعالیت شبکههای قاچاق انسان همزمان وجود داشته باشد، احتمال تکرار چنین حوادثی همچنان باقی خواهد ماند.
کاهش تلفات در مسیرهای قاچاق مهاجران، نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان در افغانستان و ایران است:
– اطلاعرسانی شفاف درباره خطرات این مسیرها
– ایجاد مسیرهای قانونی و قابل دسترس برای ورود و اقامت
– شناسایی و برخورد مؤثر با شبکههای قاچاق انسان
– ایجاد سازوکارهای امدادرسانی و پایش در مناطق مرزی
– همکاری میان نهادهای مرزی افغانستان و ایران و سازمانهای بینالمللی برای ثبت حوادث، شناسایی قربانیان و اطلاعرسانی به خانوادهها