به گزارش خبرگزاری مهاجر، سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در سومین گزارش «مروری بر تاب‌آوری عودت‌کنندگان-افغانستان» وضعیت خانواده‌های بازگشت‌کننده به افغانستان را از نظر معیشت، سرپناه، داشتن اسناد هویتی، دسترسی به خدمات، ایمنی و امنیت، انسجام اجتماعی و برنامه‌های آینده زندگی بررسی کرده است.
آمار تکان‌دهنده از وضعیت بازگشت‌کنندگان
بر اساس این گزارش، عودت‌کنندگانی که دست‌کم هشت ماه از ورودشان به افغانستان گذشته و سن‌شان ۱۴ ساله یا بالاتر بوده است، بررسی شده‌اند. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد:
– ۵۴ درصد از افراد و خانواده‌های بازگشته قادر به تأمین نیازهای اساسی خود نیستند.
– ۵۳ درصد از افراد مورد بررسی هیچ دوره تحصیلی را تکمیل نکرده بودند.
– ۵۰ درصد فاقد تجربه تخصصی بودند.
– ۶۹ درصد در ۳۰ روز پیش از مصاحبه، شغلی نداشته‌اند.
– حتی در میان کسانی که کار داشته‌اند، ۷۱ درصد به‌گونه نیمه‌وقت یا ناقص مشغول بوده‌اند.
بحران سرپناه و اسناد هویتی
در بخش سرپناه، گزارش می‌گوید «امنیت سرپناه» همچنان از نگرانی‌های اصلی است:
– ۷۷ درصد بازگشت‌کنندگان در سرپناه‌های موقت زندگی می‌کردند.
– ۵۱ درصد نیز فضای کافی برای بودوباش نداشتند.
– بسیاری از بازگشت‌کنندگان «به توافق‌های شفاهی کرایه یا اقامت نزد دیگران متکی بودند و ۱۴ درصد از زمان بازگشت‌شان اخراج شده بودند که شایع‌ترین دلیل آن ناتوانی در پرداخت کرایه بود.»
سازمان بین‌المللی مهاجرت همچنان می‌گوید عودت‌کنندگان به اسناد هویتی و کمک‌های غذایی نیاز دارند و کمبود اسناد هویتی، دسترسی آنان به خدمات و ثبات در درازمدت را متأثر می‌کند.
تمایل به ترک دوباره افغانستان
این گزارش تمایل به ترک دوباره افغانستان را نیز بررسی کرده است. بر اساس یافته‌های IOM:
– در میان عودت‌کنندگان انفرادی، سهم افرادی که قصد رفتن به بیرون از افغانستان را داشته‌اند، در دور نخست ۱۱ درصد بوده، در دور دوم به پنج درصد کاهش یافته و در دور سوم به ۱۶ درصد افزایش کرده است.
– در میان خانواده‌های عودت‌کننده نیز این رقم به‌ترتیب از دو درصد به یک درصد و سپس به چهار درصد تغییر کرده است.
به گفته این نهاد، در دور سوم بررسی، احتمال برنامه‌ریزی برای خروج از افغانستان در میان عودت‌کنندگان انفرادی چهار برابر بیشتر از خانواده‌های عودت‌کننده بوده و «این موضوع ارتباط میان درآمد، اشتغال و تصمیم‌گیری درباره جابه‌جایی در آینده را برجسته می‌سازد.»
درخواست برای راه‌حل‌های پایدار
سازمان بین‌المللی مهاجرت تأکید کرده است که یافته‌های هر سه دور بررسی نشان می‌دهد فشارهای مرتبط با ادغام مجدد همچنان قابل‌توجه است و تغییر می‌کند؛ از همین رو، به باور این نهاد، حمایت از عودت‌کنندگان نباید به مرحله ورود آنان محدود بماند.
این سازمان خواستار سرمایه‌گذاری مستمر بر «راه‌حل‌های پایدار» و رویکردهای ادغام مجدد «مبتنی بر مناطق» شده است؛ رویکردهایی که به گفته این نهاد باید:
– فرصت‌های معیشتی را تقویت کند
– دسترسی به سرپناه را بهبود دهد
– زمینه دریافت اسناد هویتی را فراهم سازد
– دسترسی عودت‌کنندگان و جوامع میزبان را به خدمات گسترش دهد
موج بی‌سابقه بازگشت مهاجران
افغانستان در سال‌های اخیر با موج‌های بی‌سابقه بازگشت مهاجران، به‌ویژه در پی اخراج آنان از ایران و پاکستان، روبه‌رو بوده است. بر اساس آمار سازمان ملل متحد، از سپتامبر ۲۰۲۳ تا کنون نزدیک به ۶.۵ میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند؛ روندی که در کنار بحران بشری در کشور، نیازهای بشردوستانه را بیشتر کرده است.
بازگشت گسترده مهاجران در شرایطی ادامه دارد که افغانستان با بحران بشری و نیازهای فزاینده انسانی روبه‌رو است؛ وضعیتی که به گفته نهادهای امدادرسان، فشار بیشتری بر خانواده‌های بازگشته و جوامع میزبان وارد کرده است.