به گزارش خبرگزاری مهاجر، در پی قتل یک زن تاجیکستانی در شهر خجند، موجی از اخراجهای اجباری مهاجران افغانستانی در تاجیکستان آغاز شده است. به گزارش منابع محلی، دولت تاجیکستان بدون تفکیک افراد و بدون رسیدگی قضایی، صدها مهاجر افغان را از این کشور خارج کرده است؛ اقدامی که با استناد به یک جرم فردی انجام شده اما پیامد آن، مجازات جمعی یک جامعه مهاجر بوده است.
۳۰ اپریل، یک زن در خجند به قتل میرسد و یک جوان مهاجر افغان بهعنوان مظنون بازداشت میشود. اما این پرونده بهسرعت ابعاد گستردهتری پیدا میکند. تنها چهار روز بعد، ساکنان ناحیه جبار رسولاف در استان سغد گزارش میدهند که گروههایی ناشناس وارد محله شده و تمامی مهاجران افغان—بدون توجه به سن، جنسیت یا وضعیت سلامتی—را سوار خودرو کرده و از منطقه خارج کردهاند.
شاهدان میگویند این افراد حتی فرصت جمعآوری وسایل شخصی خود را نیافتهاند و مستقیماً به مرز منتقل شدهاند.
روزا حسنوا، یکی از ساکنان محله، میگوید شش سال با یک خانواده افغان همسایه بوده و هیچگاه از آنان بدی ندیده است. او برای امنیت و سلامت آنان دعا میکند.
یکی دیگر از اهالی از محمود یاد میکند؛ مهاجر افغان شاغل در شعبه فرهنگ ناحیه که همسر بیمار داشت و او نیز همراه خانوادهاش اخراج شده است.
مهاجرانی که به ولایت قندوز منتقل شدهاند، میگویند بدون هیچ توضیحی از کشور اخراج شدهاند و اجازه برداشتن وسایل ضروری خود را نداشتهاند. بسیاری از آنان دارای ویزای قانونی و مدارک معتبر اقامت بودهاند.
واکنش مقامات تاجیکستان
وزارت خارجه تاجیکستان اعلام کرده که اخراج شهروندان خارجی در حوزه وظایف این نهاد نیست، اما همزمان از مهاجران افغان خواسته است به «قانون و رسوم تاجیکستان» احترام بگذارند.
کمیته دولتی امنیت ملی نیز سال گذشته اخراج گروهی دیگری از افغانها را تأیید کرده بود، بدون ارائه جزئیات.
پرسشهای حقوقی؛ آیا تنبیه جمعی مجاز است؟
کارشناسان حقوقی این اقدام را نقض آشکار اصول بینالمللی میدانند.
– ماده ۳۳ کنوانسیون ژنو: ممنوعیت مجازات دستهجمعی
– ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت تبعید خودسرانه
– ماده ۲۶ میثاق حقوق مدنی و سیاسی: ممنوعیت تبعیض بر اساس ملیت
این پرسش همچنان پابرجاست: چگونه میتوان افرادی را که هیچ جرمی مرتکب نشدهاند، بدون دادگاه و بدون تفهیم اتهام، مجازات کرد؟
سال گذشته نیز تصاویر اخراج مهاجران افغان از شهر وحدت منتشر شد؛ افرادی که بدون وسایل شخصی و بدون روند قضایی، با کامیونهای نظامی به مرز منتقل شده بودند.
افغانستان و تاجیکستان با وجود ۱۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک، روابطی پرتنش و گاه مبهم دارند. تاجیکستان حکومت طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما در ماههای اخیر نشانههایی از گرمتر شدن روابط دیده شده است. در چنین فضایی، مهاجران افغان در تاجیکستان همچنان در معرض خطر اخراجهای ناگهانی و خودسرانه قرار دارند.