به گزارش خبرگزاری مهاجر، پایگاه تحلیلی «اوراسیا ریویو» در مقالهای به قلم اجمل سهیل با عنوان «پارادوکس افغانی پاکستان؛ قهرمان در خارج، مجری در داخل» که ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، به بررسی تناقضهای سیاست اسلامآباد در قبال شهروندان افغانستان پرداخت. نویسنده استدلال میکند که پاکستان از یک سو در مواضع دیپلماتیک خود محدودیتهای حکومت طالبان علیه زنان و دختران افغان را مورد انتقاد قرار میدهد و بر ضرورت دسترسی آنان به آموزش تأکید میکند، اما از سوی دیگر، سیاستهای داخلی این کشور در قبال دانشجویان و مهاجران افغانستانی با چنین مواضعی همخوانی ندارد.
محدودیت تحصیل دانشجویان افغان
یکی از محورهای اصلی این مقاله، تصمیم شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان در سپتامبر ۲۰۲۶ درباره دانشجویان افغانستانی است. بر اساس گزارش روزنامه پاکستانی «دان»، این شورا در اول سپتامبر به دانشکدههای پزشکی و دندانپزشکی دولتی و خصوصی دستور داد در سال تحصیلی جاری دانشجوی افغان جدید نپذیرند و برای بازگشت دانشجویان افغان که پیشتر در این مراکز ثبتنام کرده بودند نیز اقدامات اداری لازم را انجام دهند. این تصمیم نگرانی گستردهای در میان دانشجویان افغانستانی ایجاد کرد؛ بهویژه دخترانی که به دلیل محدودیتهای آموزشی حکومت طالبان، امکان ادامه تحصیل در رشتههای پزشکی را در افغانستان ندارند. طبق اطلاعات منتشرشده در روزنامه دان در ۱۴ سپتامبر، حدود هزار دانشجوی افغان، از جمله ۳۵۰ دختر، در دانشکدههای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان تحصیل میکردند و حدود ۲۰۰ دانشجوی دیگر که دوره کارورزی خود را به پایان رسانده بودند، در انتظار ورود به دورههای تخصصی بودند.
بازداشت صدها مهاجر افغان
بخش دیگری از مقاله به برخوردهای امنیتی و روند بازداشت و بازگرداندن شهروندان افغانستان از پاکستان اختصاص دارد. بر اساس گزارشی که روزنامه دان در ۱۷ نوامبر منتشر کرد، نیروهای امنیتی پاکستان در هفته نخست نوامبر ۲۰۲۶، در مجموع ۷۹۶ شهروند افغان را در ایالتهای بلوچستان، خیبرپختونخوا، پنجاب و اسلامآباد بازداشت کردند. طبق این گزارش، دارندگان کارت شهروندی افغانستان و مهاجران فاقد مدارک اقامتی معتبر، ۹۹ درصد افراد بازداشتشده را تشکیل میدادند و سهم دارندگان کارت ثبتنام پناهندگی یک درصد بود. همچنین آمارهای سازمان ملل نشان میدهد از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳ تا ۷ نوامبر ۲۰۲۶، نزدیک به ۲ میلیون و ۷۵۹ هزار نفر از پاکستان به افغانستان بازگشته یا بازگردانده شدهاند؛ در هفته نخست نوامبر نیز ۴ هزار و ۶۶۲ نفر به افغانستان بازگشتند که ۸۰۹ نفر از آنان بهصورت اجباری اخراج شده بودند.
هشدار درباره کاهش نفوذ پاکستان
نویسنده در ادامه هشدار میدهد که برخوردهای محدودکننده با مهاجران و دانشجویان افغان ممکن است پیامدهایی فراتر از مسائل مهاجرتی و آموزشی داشته باشد و به تضعیف نفوذ اجتماعی و فرهنگی پاکستان در افغانستان منجر شود. به اعتقاد او، دانشجویان افغانستانی که در دانشگاههای پاکستان تحصیل میکنند، میتوانند در آینده نقش مهمی در توسعه روابط علمی، فرهنگی و اقتصادی میان دو کشور ایفا کنند و محدود کردن فرصتهای تحصیلی این افراد، بهویژه دختران، ممکن است نسل جدیدی از شهروندان افغان را از ادامه ارتباط آموزشی و اجتماعی با پاکستان دور کند. سهیل تأکید میکند که حمایت از حقوق زنان و دسترسی آنان به آموزش نباید صرفاً به ابزاری برای انتقاد سیاسی از حکومت طالبان تبدیل شود؛ بلکه این حمایت باید در سیاستهای عملی کشورهایی که خود را مدافع حقوق زنان معرفی میکنند نیز نمود داشته باشد.
تنشهای اسلامآباد و حکومت طالبان
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که روابط پاکستان و حکومت طالبان در سالهای اخیر با اختلافات امنیتی و سیاسی متعددی همراه بوده است. اسلامآباد بارها حکومت طالبان را به فراهم کردن زمینه فعالیت تحریک طالبان پاکستان (TTP) در خاک افغانستان متهم کرده و حکومت طالبان نیز این اتهامها را رد کرده است. اختلافات مرزی، حملات نظامی، بسته شدن گذرگاههای تجاری و برخورد با مهاجران افغان از دیگر عواملی است که به پیچیدهتر شدن مناسبات دو طرف منجر شده است. در چنین شرایطی، سیاستهای مهاجرتی و آموزشی پاکستان میتواند بر روابط اجتماعی دو ملت نیز تأثیر بگذارد؛ بهویژه آنکه شمار زیادی از شهروندان افغانستان طی چند دهه گذشته برای فرار از جنگ و ناامنی به پاکستان پناه بردهاند.
اجمل سهیل در جمعبندی مقاله خود استدلال میکند که سیاست پاکستان در قبال افغانستان با نوعی دوگانگی همراه است؛ به این معنا که اسلامآباد در سطح بینالمللی بر حقوق زنان و آموزش دختران افغان تأکید میکند، اما در داخل کشور محدودیتهایی را اعمال میکند که میتواند آینده تحصیلی و معیشتی بخشی از همین جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. به باور نویسنده، ادامه این رویکرد نهتنها اعتماد شهروندان افغانستان به پاکستان را کاهش میدهد، بلکه ممکن است جایگاه و نفوذ این کشور را در تحولات آینده افغانستان نیز تضعیف کند.