به گزارش خبرگزاری مهاجر، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، با انتشار بیانیهای رسمی اعلام کرد که شرایط امنیتی و اجتماعی افغانستان همچنان بیثبات است و هیچ کشوری نباید مهاجران افغان را بهصورت اجباری به این کشور بازگرداند. او تأکید کرد که چنین اقداماتی برخلاف قوانین بینالمللی بوده و میتواند پیامدهای انسانی گستردهای به همراه داشته باشد.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز در گزارشی جداگانه هشدار داده است که بسیاری از مهاجران افغان در کشورهای مختلف با خطر اخراج روبهرو هستند و برخی از آنان برخلاف میل خود به افغانستان فرستاده میشوند؛ اقدامی که آنان را در معرض تهدیدهای امنیتی، محدودیتهای اجتماعی و فشارهای سیاسی قرار میدهد.
گزارشها از انتقامجویی طالبان؛ ادعاهای امنیتی که با واقعیت همخوانی ندارد
همزمان با هشدارهای سازمان ملل، منابع بینالمللی از موارد متعدد انتقامجویی طالبان علیه بازگشتکنندگان خبر دادهاند؛ بهویژه افرادی که در دولت پیشین، نیروهای امنیتی یا نهادهای اطلاعاتی فعالیت داشتهاند. گزارشها نشان میدهد که برخی از این افراد با بازداشتهای هدفمند، بازجوییهای سخت و فشارهای امنیتی روبهرو شدهاند.
این در حالی است که طالبان همچنان بر «عفو عمومی» و «تأمین امنیت کامل» تأکید میکنند؛ ادعاهایی که با شواهد میدانی و گزارشهای نهادهای حقوق بشری در تضاد است.
چالشهای مهاجران افغان در کشورهای همسایه
در ایران، پاکستان و ترکیه، مهاجران افغان با مشکلات اقامتی، محدودیتهای قانونی و خطر بازگرداندهشدن مواجهاند. سیاستهای داخلی این کشورها باعث شده است که بخشی از مهاجران بدون رضایت خود به افغانستان بازگردانده شوند.
تلاش برخی کشورهای اروپایی برای همکاری با طالبان
گزارشها حاکی است که حدود ۲۰ کشور اروپایی در حال بررسی همکاری فنی با طالبان برای تسهیل روند بازگرداندن مهاجران فاقد اقامت قانونی هستند. نهادهای حقوق بشری این اقدام را «نگرانکننده» توصیف کردهاند و هشدار دادهاند که چنین همکاریهایی میتواند جان هزاران افغان را در معرض خطر قرار دهد.
رفتار بحثبرانگیز آمریکا با مهاجران افغان؛ از کمپ قطر تا طرح انتقال به کنگو
در حالی که سازمان ملل خواستار توقف بازگرداندن اجباری مهاجران افغان است، گزارشها نشان میدهد که دولت آمریکا طرح انتقال بیش از ۱۱۰۰ مهاجر افغان از کمپ «اسسیلیه» قطر به جمهوری دموکراتیک کنگو را بررسی میکند؛ کشوری که خود با بحرانهای امنیتی و بیثباتی گسترده روبهروست.
این افراد که بسیاری از آنان در دو دهه گذشته با نیروهای آمریکایی همکاری کردهاند، بیش از یک سال است در وضعیت بلاتکلیف به سر میبرند. روند بررسی پروندههای آنان متوقف شده و حتی گزارشهایی از پیشنهاد مالی آمریکا برای بازگشت آنان به افغانستان منتشر شده است؛ پیشنهادی که با توجه به تهدیدهای طالبان، آنان را در معرض خطر مستقیم قرار میدهد.
منابع مطلع میگویند فشار روانی، بلاتکلیفی و نبود چشمانداز روشن، زندگی روزمره این افراد را مختل کرده و آنان را در شرایطی شبیه «برزخ مهاجرتی» قرار داده است. قطر نیز از آمریکا خواسته تا سپتامبر ۲۰۲۶ وضعیت این مهاجران را تعیین تکلیف کند.
ضرورت توقف فوری بازگرداندن اجباری
مجموع هشدارهای سازمان ملل، گزارشهای میدانی و رفتار کشورهای مختلف نشان میدهد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان همچنان فاقد شرایط امن برای بازگشت مهاجران است. در چنین وضعیتی، هرگونه اخراج اجباری ــ چه از سوی کشورهای منطقه و چه از سوی آمریکا و اروپا ــ میتواند پیامدهای انسانی و امنیتی جدی به همراه داشته باشد و نیازمند بازنگری فوری است.