به گزارش خبرگزاری مهاجر، آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد در تازهترین گزارش سالانه خود اعلام کرد که شمار افرادی که بهدلیل جنگ، خشونت، نقض حقوق بشر و ناامنی از خانههای خود آواره شدهاند، در سال ۲۰۲۵ به ۱۱۷ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر رسیده است. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود پنج میلیون و ۴۰۰ هزار نفر کاهش نشان میدهد و نخستین کاهش سالانه آوارگی در بیش از ده سال گذشته به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، مهمترین عامل این کاهش، بازگشت گسترده پناهندگان و آوارگان داخلی به محل زندگیشان بوده است. در مجموع ۱۴ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ به خانههای خود بازگشتهاند؛ از این میان، چهار میلیون و ۴۰۰ هزار نفر پناهندگانی بودهاند که پس از اقامت در کشورهای دیگر به سرزمین خود بازگشتهاند. این میزان، دومین رکورد بزرگ بازگشت پناهندگان در شش دهه گذشته محسوب میشود.
برهم صالح، کمیسر عالی پناهندگان سازمان ملل، در نشست خبری ژنو اعلام کرد که بیش از ۹۰ درصد بازگشتکنندگان از افغانستان، سودان و سوریه بودهاند. او با وجود استقبال از کاهش آمار آوارگی، هشدار داد که بسیاری از این بازگشتها در شرایطی صورت گرفته که هنوز امنیت پایدار، خدمات اولیه و زیرساختهای لازم در این کشورها فراهم نشده است.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از آوارگان نه به دلیل بهبود شرایط، بلکه تحت فشارهای سیاسی، اقتصادی یا محدودیتهای کشورهای میزبان ناچار به بازگشت شدهاند. سازمان ملل نیز تأکید کرده است که این روند میتواند به «آغاز چرخهای جدید از آوارگی» منجر شود.
آمارهای نگرانکننده در پسِ کاهش ظاهری
گزارش سازمان ملل نشان میدهد که از مجموع آوارگان جهان در سال ۲۰۲۵، ۴۱.۶ میلیون نفر پناهنده و ۶۸.۷ میلیون نفر آواره داخلی بودهاند. همچنین نزدیک به ۹ میلیون نفر همچنان در انتظار بررسی پروندههای پناهندگی خود هستند.
طبق این گزارش، ۶۰ درصد پناهندگان جدید تنها از هشت کشور آمدهاند؛ از جمله نزدیک به یک میلیون نفر از سودان و حدود ۸۰۰ هزار نفر از اوکراین. درگیریهای خاورمیانه نیز موج تازهای از آوارگی ایجاد کرده و تنها در ایران ۳.۲ میلیون نفر و در لبنان بیش از یک میلیون نفر را مجبور به ترک خانههایشان کرده است.
آوارگی طولانیمدت؛ چالشی که پابرجاست
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل هشدار داده است که حدود ۷۰ درصد پناهندگان جهان در وضعیت آوارگی طولانیمدت زندگی میکنند و به کمکهای بشردوستانه وابستهاند. برهم صالح این وضعیت را «نقض کرامت انسانی» توصیف کرده و گفته است: «پناهندگان فقط عدد نیستند؛ پشت هر رقم یک زندگی و یک جامعه قرار دارد.»
در سال گذشته تنها ۸۲ هزار پناهنده آسیبپذیر از طریق برنامه اسکان مجدد در کشورهای ثالث پذیرفته شدهاند؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۵۰ درصد کاهش داشته است. این در حالی است که شمار افرادی که نیاز به اسکان مجدد دارند، به ۲.۹ میلیون نفر رسیده است.
هدفگذاری برای سال ۲۰۳۵
سازمان ملل هدفی بلندپروازانه برای سال ۲۰۳۵ تعیین کرده و خواستار کاهش ۵۰ درصدی شمار افرادی شده است که در آوارگی طولانیمدت به سر میبرند. این نهاد تأکید دارد که تحقق این هدف نیازمند گسترش دسترسی پناهندگان به آموزش، اشتغال، مسیرهای قانونی مهاجرت و حمایت از بازگشت پایدار آنان است.
در پایان گزارش یادآوری شده است که آمارهای منتشرشده، موجهای جدید آوارگی در ماههای نخست سال ۲۰۲۶ را شامل نمیشود؛ موجهایی که عمدتاً ناشی از درگیریهای منطقهای و بحرانهای تازه امنیتی بودهاند.