به گزارش خبرگزاری مهاجر، گزارشهای منتشرشده در رسانههای آلمانی حاکی است افغانهای ساکن بلژیک، فرانسه، سوئیس و اتریش که پیش از این مدارک کنسولی و پاسپورتهای خود را از طریق سفارت افغانستان در برلین دریافت میکردند، از چند هفته پیش با بنبست اداری مواجه شدهاند. بر اساس این گزارشها، سفارت افغانستان در برلین به دستور مستقیم کابل، پذیرش درخواستهای کنسولی شهروندان افغان مقیم خارج از خاک آلمان را به طور کامل متوقف ساخته است.
رویکرد دوگانه؛ فشار بر مهاجران و دولتهای اروپایی
کارشناسان و دیپلماتهای سابق افغان این رویکرد حکومت طالبان را رویکردی دوگانه جهت تحت فشار گذاشتن همزمان مهاجران و پایتختهای اروپایی ارزیابی میکنند؛ اقدامی که هدف اصلی آن مجاب ساختن کشورهای عضو اتحادیه اروپا به پذیرش دیپلماتهای اعزامی از کابل و واگذاری سفارتخانهها به حکومت طالبان است.
نظیفالله سالارزی، سفیر حکومت سابق افغانستان در بلژیک، نیز با تأیید تشدید مشکلات کنسولی مهاجران تصریح کرد که سفارتخانههای وابسته به ساختار گذشته ارتباطی با دستورات وزارت خارجه حکومت طالبان ندارند و این تصمیمات یکجانبه وضعیت حقوقی افغانها را پیچیدهتر کرده است.
حمید کبیری، دیپلمات سابق و مخالف حکومت طالبان، نیز در این باره میگوید: «این یک مشکل است که آنها دیگر درخواستهای افراد از کشورهای دیگر را نمیپذیرند. آنها میخواهند از این طریق بر مردم فشار وارد کنند. علاوه بر این، آنها بر دولتهای دیگر نیز فشار وارد میکنند تا دیپلماتهای طالبان را بپذیرند؛ همانطور که آلمان این کار را انجام داده است.»
ریشه مناقشه؛ اعلام بیاعتباری مدارک کنسولی
ریشه این مناقشه به تصمیم مرداد ۱۴۰۳ (ژوئیه ۲۰۲۴) وزارت خارجه حکومت طالبان بازمیگردد که طی آن اعلام شد اسناد صادرشده از سوی نمایندگیهای سیاسی افغانستان در کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، بلژیک، فرانسه، سوئیس و اتریش به دلیل عدم هماهنگی با کابل فاقد اعتبار است.
با این حال، در آلمان این روند به گونهای متفاوت پیش رفت و پس از پایان ماموریت دیپلماتهای قبلی در برلین و بن، دولت آلمان در اقدامی متوازن، پذیرش فنی دو نماینده کنسولی برای تسهیل امور اداری و بازگرداندن مهاجران را پذیرفت، در حالی که تأکید داشت این اقدام به معنای به رسمیت شناختن مشروعیت سیاسی حکومت طالبان نیست.
«الگوی» آلمان و نگرانی سایر کشورهای اروپایی
گزارشها نشان میدهد نمایندگان طالبان که به آلمان فرستاده شده بودند، در مدت کوتاهی عملاً کنترل سفارت افغانستان در برلین و سرکنسولگری افغانستان در بن را به دست گرفتند. به همین دلیل، در دیگر پایتختهای اروپایی نیز بهخوبی میدانند که اگر همان راهی را که دولت فدرال آلمان در پیش گرفته دنبال کنند، چه پیامدهایی ممکن است داشته باشد.
از زمان سفر نمایندگان طالبان به بروکسل، هیچ کشور دیگری در اتحادیه اروپا توافقی مشابه آلمان با طالبان انجام نداده است. این موضوع میتواند یکی از دلایلی باشد که طالبان اکنون از طریق خودداری از صدور گذرنامه برای هموطنانشان فشار وارد میکنند.
گرهزدن پرونده اخراج مهاجران به پذیرش دیپلماتها
طی مذاکرات و تعاملات ماههای گذشته میان نمایندگان حکومت طالبان و مقامات اتحادیه اروپا در بروکسل، کابل بارها تأکید کرده است که همکاری کامل در روند استرداد پناهجویان فاقد مدرک و ارتقای خدمات کنسولی، نیازمند پذیرش رسمی و استقرار دیپلماتهای معرفیشده از سوی وزارت خارجه حکومت طالبان در پایتختهای اروپایی است.
در همین راستا، هیئتی از طالبان که در پایان ماه اوت وارد آلمان شده بود، طبق اطلاعات شبکه NDR، هفته گذشته آلمان را به مقصد افغانستان ترک کرد. این هیئت شامل سه نماینده وزارت خارجه افغانستان بود که از سفارت افغانستان در برلین و سرکنسولگریهای بن و مونیخ بازدید کردند. وزارت خارجه آلمان اعلام کرده بود که هدف رسمی این سفر فراهم کردن «شرایط فنی» برای آسانتر کردن اخراج افراد به افغانستان بوده است.
چالش مشروعیت نمایندگیهای سیاسی افغانستان
در حال حاضر، سفارتهای افغانستان در بروکسل، پاریس، ژنو و وین همچنان در اختیار دیپلماتهایی هستند که پیش از بهقدرترسیدن طالبان در اوت ۲۰۲۱ به این کشورها اعزام شده بودند و از مخالفان حکومت طالبان به شمار میروند. با این حال، این نمایندگیهای دیپلماتیک دیگر نمیتوانند گذرنامه و سایر مدارک مهم صادر کنند، زیرا طالبان عملاً آنها را منزوی کرده و ارتباط لازم برای صدور این اسناد را قطع کردهاند.
نظیفالله سالارزی، سفیر افغانستان در بلژیک، در این باره میگوید: «گذرنامهها و اسناد کنسولی ضروری هستند. محروم کردن مردم از این خدمات یا محدود کردن دسترسی به آنها، فقط مشکلاتی را که افغانها در اروپا از قبل با آن روبهرو هستند، بیشتر خواهد کرد.»
پیامدها برای مهاجران افغان
سفارت افغانستان در برلین در سالهای اخیر برای بخشی از افغانستانیهای مقیم اروپا، بهویژه در کشورهای همسایه آلمان، یکی از مراکز اصلی دریافت اسناد کنسولی بوده است. از همین رو، توقف این خدمات میتواند بر نیازهای روزمره مهاجران، از تمدید پاسپورت تا تنظیم اسناد رسمی، اثر مستقیم بگذارد و وضعیت حقوقی آنان را با ابهامات بیشتری روبهرو سازد.