به گزارش خبرگزاری مهاجر، سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) در گزارشی اعلام کرده است که در سهماه دوم سال ۲۰۲۶، بیش از ۴۳۹ هزار شهروند افغانستان از پاکستان به کشورشان بازگشتهاند.
بر اساس این گزارش:
– حدود ۹۰ درصد این افراد بهصورت داوطلبانه پاکستان را ترک کردهاند.
– ۱۰ درصد دیگر پس از اخراج از سوی مقامهای پاکستانی به افغانستان بازگردانده شدهاند.
– ۹۷ درصد بازگشتکنندگان، ترس از بازداشت را بهعنوان دلیل اصلی ترک پاکستان عنوان کردهاند.
آمار منتشرشده نشان میدهد که فشارهای مرتبط با بازداشت و اخراج مهاجران افغانستانی در پاکستان همچنان یکی از عوامل مهم در افزایش روند بازگشت آنان به افغانستان بوده است. بر بنیاد یافتههای سازمان بینالمللی مهاجرت، از میان نزدیک به نه هزار تنی که با این سازمان مصاحبه کردهاند، ۹۷ درصد گفتهاند که ترس از بازداشت علت اصلی ترک پاکستان بوده است.
در ادامه روند بازگرداندن مهاجران افغانستان از پاکستان، مقامهای ایالت پنجاب از تشدید عملیات شناسایی و اخراج مهاجران افغان فاقد مدارک معتبر خبر دادهاند. وزارت امور داخله پنجاب میگوید نیروهای امنیتی بازرسیها در مناطق مسکونی و بازارهای سراسر این ایالت را افزایش دادهاند و شهروندان افغانستان را که فاقد اقامت قانونی هستند، بازداشت و به مراکز نگهداری منتقل میکنند.
در بیانیه وزارت امور داخله پنجاب آمده است: «بر اساس سیاست دولت پاکستان، اقامت اتباع افغان بدون ویزه معتبر، غیرقانونی است. در جریان عملیات جاری، مناطق مسکونی و بازارها در سراسر پنجاب بازرسی میشوند و اتباع افغان فاقد اقامت قانونی بازداشت و به مراکز نگهداری منتقل میشوند.»
دولت پنجاب میگوید تاکنون در مجموع دو میلیون و ۷۶۰ هزار و ۶۵۳ شهروند افغانستان از سراسر پاکستان به افغانستان بازگردانده شدهاند که ۱۴۲ هزار و ۸۲۰ نفر آنان از ایالت پنجاب بودهاند.
کارشناسان مستقل حقوق بشر سازمان ملل متحد درباره بازگرداندن اجباری مهاجرین افغانستان از پاکستان ابراز نگرانی کردهاند. کارشناسان از پاکستان خواستهاند پیش از اخراج، افغانهای در معرض خطر شکنجه و نقض حقوق بشر را شناسایی و وضعیتشان را بررسی کند و بهویژه از بازگرداندن زنان، روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر و کودکان بدون همراه خودداری کرده و به اصل «عدم بازگرداندن» پایبند باشد.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، گفته است: «من بهویژه درباره زنان و دختران، کودکان بدون همراه، مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران، قضات، دادستانها و وکلای پیشین، نیروهای امنیتی سابق و دیگر افرادی که ممکن است پس از بازگشت با خطرهای جدی روبهرو شوند، ابراز نگرانی میکنم.»
کارشناسان سازمان ملل همچنان درباره اخراج دستکم ۱۰۰ دانشجوی افغان از مراکز پزشکی و دندانپزشکی پاکستان هشدار دادهاند؛ اقدامی که به گفته آنان، بهویژه برای ۲۰ تا ۴۰ دانشجوی زن، امید ادامه تحصیل و تبدیلشدن به پزشک و دندانپزشک را از بین میبرد.
روزنامه دان پاکستان گزارش داده که دادگاه عالی لاهور دستور بازگرداندن دانشجویان پزشکی افغان به افغانستان را تا زمان رسیدگی بیشتر به پرونده، موقتاً تعلیق کرده است. این پرونده مربوط به شکایت ۱۳ دانشجوی افغان است که به این دستور شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان اعتراض کردهاند.
پاکستان از میزان ۱۴۰۲ روند اخراج مهاجران افغانستان را آغاز کرد؛ اما پس از درگیریهای مرزی، این روند گستردهتر شد. اسلامآباد همچنین تمدید ویزه افغانها را متوقف کرده و گفته است افراد بدون ویزه معتبر باید فوراً پاکستان را ترک کنند.
بر بنیاد آخرین آمار سازمان ملل:
– از سنبله ۱۴۰۲ تا ۱۴ سنبله ۱۴۰۵، در مجموع ۲ میلیون و ۷۱۳ هزار شهروند افغانستان از پاکستان به افغانستان بازگشتهاند که از این میان نزدیک به ۳۰۰ هزار تن اخراج اجباری شدهاند.
– در سطحی گستردهتر، سازمان بینالمللی مهاجرت گزارش داده که از اواسط سنبله ۱۴۰۲ تا ۹ جوزا ۱۴۰۵، نزدیک به ۶ میلیون و ۴۰ هزار افغان از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند.
این آمار نشاندهنده یکی از بزرگترین جابهجاییهای اجباری جمعیت در جهان معاصر است که فشار بیسابقهای بر زیرساختها و منابع محدود افغانستان وارد میکند.