به گزارش خبرگزاری مهاجر، آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که حدود دو میلیون و ۹۰۰ هزار مهاجر افغان در سال ۲۰۲۵ از کشورهای همسایه به افغانستان بازگشتهاند؛ موجی که بهگفته این نهاد، عمدتاً غیرداوطلبانه بوده و پیامدهای انسانی گستردهای به همراه داشته است.
بر اساس این گزارش، تغییر سیاستهای مهاجرتی در ایران، پاکستان و برخی دیگر از کشورهای منطقه، عامل اصلی این بازگشتهای گسترده بوده است. تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱.۹ میلیون نفر از ایران، حدود یک میلیون نفر از پاکستان، دو هزار نفر از تاجیکستان و شماری نیز از ترکیه به افغانستان بازگردانده شدهاند.
پیامدهای انسانی گسترده؛ از گرسنگی تا نبود خدمات درمانی
آژانس پناهندگان سازمان ملل هشدار داده است که بازگشت ناگهانی و گسترده مهاجران، خانوادههای افغان را با شرایطی بسیار دشوار روبهرو کرده است. طبق ارزیابیهای این نهاد:
– بیش از ۸۰ درصد خانوادههای بازگشته ناچار شدهاند حداقل یک وعده غذایی روزانه خود را حذف کنند.
– بیش از یکسوم آنان در شش ماه گذشته هیچگونه دسترسی به خدمات درمانی نداشتهاند.
– کمبود سرپناه، نبود خدمات اولیه و دشواری در احیای مالکیت داراییها از مهمترین چالشهای بازگشتکنندگان است.
این گزارش همچنین نشان میدهد که دسترسی کودکان بازگشته به آموزش، بهویژه دختران، بهمراتب کمتر از کودکان ساکن افغانستان است؛ بهطوری که تنها دو سوم پسران و کمتر از نیمی از دختران بازگشته امکان ادامه تحصیل داشتهاند.
کاهش چشمگیر شمار پناهندگان افغان در جهان
بهدنبال این موج بزرگ بازگشت، شمار پناهندگان افغان در سطح جهانی از ۵.۸ میلیون نفر در پایان سال ۲۰۲۴ به ۳.۷ میلیون نفر در پایان سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است. با این حال، سازمان ملل تأکید میکند که این کاهش نتیجه بهبود شرایط نیست، بلکه حاصل اخراجهای گسترده و فشارهای سیاسی کشورهای میزبان است.
برهم صالح، کمیسر عالی پناهندگان سازمان ملل، با اشاره به این روند گفت:
«اصل عدم بازگرداندن اجباری، قابل مذاکره نیست. هیچ فردی نباید به کشوری بازگردانده شود که در آن با خطر واقعی آزار، خشونت یا آسیب جدی روبهرو است.»
او از دولتها خواست در شرایطی که فشارهای سیاسی برای محدود کردن حق پناهندگی افزایش یافته، به تعهدات بینالمللی خود پایبند بمانند.
ادامه روند بازگشت در سال ۲۰۲۶
کمیساریای عالی پناهندگان اعلام کرده است که روند بازگشت ــ از جمله بازگشتهای اجباری ــ در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است. تنها تا اواسط ماه می ۲۰۲۶، حدود ۶۷۸ هزار و ۵۰۰ نفر دیگر به افغانستان بازگشتهاند.
این نهاد هشدار داده است که بدون افزایش کمکهای بشردوستانه و ایجاد راهحلهای پایدار، بحران انسانی افغانستان در ماهها و سالهای آینده عمیقتر خواهد شد.