به گزارش خبرگزاری مهاجر، پس از بازداشت شماری از زنان در شهر هرات و متعاقب آن، درگیری میان معترضان منطقه جبرئیل و نیروهای طالبان که به کشته و زخمی شدن شهروندان انجامید، در فضای مجازی فراخوانهایی برای برگزاری تجمعات اعتراضی در داخل افغانستان و برخی کشورهای همسایه منتشر شد.
این فراخوانها که اغلب در کانالها و صفحات ناشناس و فاقد هویت مشخص انتشار یافتهاند، از مردم خواسته بودند تا در اعتراض به عملکرد طالبان در قبال زنان و نیز برخورد با معترضان جبرئیل، در نقاط مختلف دست به تجمع و حتی «قیام» بزنند.
بررسیهای تیم راستیآزمایی ایراف نشان میدهد که مکانهای پیشنهادی برای این تجمعات، عمدتاً در محلههای شیعهنشین انتخاب شدهاند؛ موضوعی که شائبه طراحی یک سناریوی از پیش تعیینشده برای مواجهه شیعیان با حاکمیت را تقویت میکند. از سوی دیگر، هیچ نهاد، حزب یا تشکل شناختهشدهای مسئولیت رسمی صدور این فراخوانها را بر عهده نگرفته و اکثریت قریب به اتفاق فعالان اجتماعی و فرهنگی نیز از برگزاری چنین تجمعاتی ابراز بیاطلاعی کردهاند.
همزمان با گسترش این دعوتها، شماری از بزرگان و علمای شیعه به مردم هشدار دادهاند که این فراخوانها از سوی مراجع مورد اعتماد منتشر نشده و مشخص نیست چه اشخاص یا گروههایی پشت آن قرار دارند. این هشدارها در حالی مطرح میشود که فضای مجازی شاهد شکلگیری دو رویکرد متضاد است: گروهی هرگونه تجمع را منوط به فراخوان از سوی منبعی مشخص و مسئول میدانند و گروهی دیگر، بدون توجه به هویت فراخواندهنده، خواستار اعتراض خیابانی به وضعیت موجود هستند.
منتقدان معتقدند این فراخوانهای بینام و نشان، حرکت اعتراضی شهروندان هرات را به بیراهه کشانده و آن را مصادره کرده است. بررسی ظاهری بسیاری از اطلاعیهها نیز نشان میدهد که قالب طراحی آنها غیرحرفهای بوده، فاقد اطلاعات تماس یا نام برگزارکننده هستند و حتی نشانههایی از استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در تولید محتوا در آنها دیده میشود.
یکی از نمونههای بارز، فراخوان تجمع مهاجران افغانستانی در منطقه گلشهر مشهد بود که پس از انتشار گسترده، با واکنش سریع مسئولان محلی مواجه شد. اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی با صدور اطلاعیهای، هرگونه تجمع را تکذیب و از مهاجران خواست به اخبار و اطلاعیههای غیررسمی توجه نکنند. فعالان جامعه مهاجر نیز نسبت به جعلی بودن این فراخوانها هشدار داده و تأکید کردند که نباید با اعتماد به اکانتهای جعلی، خود را دچار مخاطره کرد.
در خصوص منشأ این فراخوانها، گمانهزنیهایی مطرح شده است. برخی گزارشها در شبکههای اجتماعی، نزدیکی این اقدامات به جریان موسوم به «روند سبز» وابسته به امرالله صالح را محتمل دانسته و هدف از آن را تحریک افکار عمومی علیه طالبان و ایجاد موج اعتراضی در داخل افغانستان عنوان کردهاند. با این حال، تاکنون هیچ سند رسمی یا مدرک قابل راستیآزمایی برای تأیید این ادعا منتشر نشده است.
کارشناسان رسانهای تأکید میکنند که در شرایط بحرانی، انتشار فراخوانهای بیهویت و فاقد مسئولیتپذیری مشخص، زمینهساز سوءاستفاده جریانهای مختلف و بروز تنشهای غیرقابل پیشبینی میشود. از شهروندان و مهاجران خواسته میشود پیش از هرگونه واکنش، منشأ انتشار و اعتبار اطلاعیهها را از طریق منابع رسمی و معتبر بررسی کنند.
حوادث اخیر هرات بار دیگر نشان داد که فضای اجتماعی افغانستان به شدت از تحولات میدانی تأثیر میپذیرد؛ فضایی که در آن فراخوانهای ناشناس میتواند به سرعت به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شود. هرچند هوشیاری فعالان اجتماعی از برگزاری تجمعات بدون مجوز جلوگیری کرد، اما این موضوع، اصل اعتراضات مردم هرات را به حاشیه رانده و اکنون نگاهها به جای وضعیت زنان افغانستان، معطوف به صحت و سقم این فراخوانها و حواشی آن شده است.