به گزارش خبرگزاری مهاجر، ۲۰ ژوئن در جهان به عنوان روز جهانی پناهنده نامگذاری شده است. افغانستان از جمله کشورهایی است که بیشترین تعداد پناهنده را در جهان دارد و بر اساس تازهترین گزارشهای کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده است، حدود ۳.۷ تا ۵.۲ میلیون افغان در کشورهای همسایه عمدتاً ایران و پاکستان به عنوان پناهنده یا پناهجو ثبت شدهاند.
بزرگترین کشورهای میزبان افغانها
بر اساس گزارش UNHCR، بزرگترین کشورهای میزبان پناهندگان افغان عبارتند از:
– ایران
– پاکستان
– آلمان
– ترکیه
– تاجیکستان
ایران و پاکستان همچنان میزبان اکثریت پناهندگان افغان هستند و در سالهای اخیر سیاستهای بازگشت و اخراج مهاجران را تشدید کردهاند.
بزرگترین موج بازگشت در دهههای اخیر
افغانستان در سال ۲۰۲۵ با یکی از بزرگترین موجهای بازگشت مهاجران و پناهندگان در تاریخ معاصر خود مواجه شد. بر اساس آمار UNHCR، بیش از ۲.۹ میلیون افغان تنها در سال ۲۰۲۵ از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند که بخش بزرگی از آن ناشی از اخراج یا فشار برای بازگشت از کشورهای همسایه بوده است.
– از ایران: بیش از ۶۴۰ هزار نفر در نیمه نخست سال به افغانستان بازگشتند
– از پاکستان: برنامه بازگرداندن مهاجران غیرقانونی و دارندگان برخی مدارک اقامتی سرعت گرفت
چالشهای بازگشت به افغانستان
بازگشتکنندگان با مجموعهای از مشکلات پیچیده مواجه هستند که از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– نبود فرصتهای شغلی پایدار
– کمبود مسکن و زمین
– ضعف خدمات درمانی و آموزشی
– فقر گسترده و افزایش قیمت مواد غذایی
– خشکسالی و آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی
سازمان ملل اعلام کرده است که حدود ۹۰ درصد مردم افغانستان در شرایط فقر یا آسیبپذیری اقتصادی زندگی میکنند و بازگشت میلیونها نفر فشار مضاعفی بر منابع محدود کشور وارد کرده است.
وضعیت زنان و کودکان
زنان و کودکان بیشترین آسیب را از این روند متحمل میشوند. بسیاری از خانوادههایی که سالها در ایران یا پاکستان زندگی کردهاند، اکنون به مناطقی بازمیگردند که امکانات آموزشی و بهداشتی محدودی دارند. نگرانیهای سازمانهای بینالمللی درباره دسترسی دختران به آموزش و مشارکت اجتماعی زنان همچنان پابرجاست.
فشار بر جامعه میزبان
مناطق مرزی افغانستان بهویژه ولایتهای هرات، نیمروز، قندهار و ننگرهار بیشترین حجم بازگشتکنندگان را پذیرفتهاند. ورود ناگهانی صدها هزار نفر باعث افزایش تقاضا برای خدمات عمومی، مسکن و اشتغال شده و خطر شکلگیری بحرانهای جدید انسانی را افزایش داده است.
کمبود منابع مالی بینالمللی
یکی از مهمترین مشکلات، کاهش کمکهای بینالمللی است. سازمان ملل هشدار داده که منابع مالی مورد نیاز برای رسیدگی به وضعیت افغانستان بهطور کامل تأمین نشده و شکاف بزرگی میان نیازها و امکانات موجود وجود دارد. این مسئله توان نهادهای امدادی برای حمایت از بازگشتکنندگان را محدود کرده است.
بحران پناهندگان افغانستان در سال ۲۰۲۵ تنها یک مسئله مهاجرتی نیست، بلکه به یک چالش امنیتی، اقتصادی و انسانی تبدیل شده است. بازگشت گسترده مهاجران در شرایطی رخ میدهد که افغانستان هنوز ظرفیت لازم برای جذب این جمعیت را ندارد. بدون افزایش کمکهای بینالمللی، ایجاد فرصتهای اقتصادی و برنامهریزی مؤثر برای ادغام بازگشتکنندگان، خطر گسترش فقر، مهاجرت مجدد و بیثباتی اجتماعی در افغانستان افزایش خواهد یافت.