به گزارش خبرگزاری مهاجر، اتحادیه اروپا در ماه می ۲۰۲۶ روند بازنگری سیاستهای خود درباره مهاجران افغانستانی را سرعت بخشید؛ روندی که هدف اصلی آن، تسهیل بازگرداندن بخشی از پناهجویانی است که پس از تحولات سیاسی افغانستان به اروپا مهاجرت کردهاند. در همین چارچوب، قرار است هیئتی به ریاست عبدالقاهر بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان، در ماه ژوئن به بروکسل سفر کند تا درباره سازوکارهای مهاجرتی گفتوگو کند.
چرا اروپا تاکنون منفعل بوده است؟
چند عامل کلیدی باعث شده بود اروپا طی سالهای گذشته رویکردی محتاطانه در قبال افغانستان اتخاذ کند:
– وضعیت زنان و دختران که در تضاد کامل با ارزشهای بنیادین اروپا قرار دارد. پارلمان اروپا در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ وضعیت موجود را «آپارتاید جنسیتی» توصیف کرده بود.
– سابقه ۲۰ ساله حضور ناتو در افغانستان؛ هرگونه تعامل رسمی با طالبان میتوانست به معنای عقبنشینی از ارزشهایی تلقی شود که اروپا سالها بر آن تأکید میکرد.
– تمرکز شدید اروپا بر جنگ اوکراین که منابع و توجه سیاسی بروکسل را بهطور کامل درگیر کرده است.
– کاهش اهمیت ژئواکونومیک افغانستان در برابر طرحهایی مانند دهلیز اقتصادی هند ـ خاورمیانه ـ اروپا (IMEC) که مسیرهای ترانزیتی جایگزین را برای اروپا جذابتر کرده است.
فشارهای جدید؛ چرا اروپا ناچار به تغییر رویکرد شده است؟
اروپا اکنون با مجموعهای از چالشهای داخلی و خارجی روبهروست که آن را به سمت عملگرایی سوق میدهد:
– افزایش هزینههای مدیریت مهاجرت و مرزها؛ بودجه این بخش در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۷ به ۲۲.۷ میلیارد یورو رسیده که بیش از دو برابر دوره قبل است.
– صعود احزاب راستگرا در کشورهایی مانند آلمان که خواستار بازگرداندن مهاجران هستند.
– تهدیدات امنیتی ناشی از گروههایی مانند داعش خراسان (ISKP)؛ حمله مرگبار به تالار کروکوس مسکو در سال ۲۰۲۴ زنگ خطر را برای اروپا به صدا درآورد.
– رقابت جهانی بر سر منابع معدنی افغانستان مانند لیتیوم، مس و کبالت که ارزش آنها بیش از یک تریلیون دلار برآورد میشود.
کمکهای بشردوستانه؛ تنها کانال ارتباطی پایدار اروپا با افغانستان
اتحادیه اروپا طی سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ از طریق پل هوایی بشردوستانه بیش از ۲۲۴۰ تُن محموله امدادی را در ۴۱ پرواز به کابل ارسال کرده است. تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۶۱ میلیون یورو کمک بشردوستانه برای افغانستان اختصاص یافت. این کمکها بخشی از تلاش اروپا برای حفظ ارتباط با مردم افغانستان و جلوگیری از گسترش بیثباتی است.
سفر هیئت طالبان به بروکسل؛ آغاز مرحله جدید؟
منابع اروپایی تأیید کردهاند که سفر هیئت طالبان به بروکسل با هدف هماهنگی درباره مکانیزمهای بازگرداندن مهاجران انجام میشود. این نخستین نشانه از چرخش تدریجی اروپا از «انزوای کابل» به سمت تعامل محدود و هدفمند است؛ تعاملی که هنوز به معنای بهرسمیتشناختن طالبان نیست، اما نشان میدهد بروکسل بهدنبال راهحلی عملی برای بحران مهاجرت و تهدیدات امنیتی است.
چشمانداز آینده؛ آیا اروپا راهبردی روشن تدوین خواهد کرد؟
اگر اتحادیه اروپا بتواند رویکردی منسجم و عملگرایانه در قبال افغانستان شکل دهد، این امر میتواند:
– مسیر ادغام تدریجی افغانستان در نظام بینالملل را هموار کند،
– زمینه همکاریهای امنیتی و اقتصادی را فراهم سازد،
– و نقش اروپا را در رقابت ژئوپولیتیک منطقهای تقویت کند.
اما تا زمانی که اختلافات داخلی اروپا درباره ارزشها، امنیت و مهاجرت حل نشود، این مسیر همچنان پرچالش باقی خواهد ماند.